1-- حیوانات: هر موجود بسته به نوع فعالیت و خلقش داری مزاج خاص خود است. مثلاً گرگ مزاج گرم و خشک دارد و عنصر آتش در آن برتری دارد، شیر که حیوان شجاع و درنده ای است از خون غالب آفریده شده است و اگر چنین نباشد اصلا شیر نیست و نمی تواند تمام خصوصیات یک شیر را داشته باشد - مورچه از جنس سوداست - زنبور از جنس صفرا است - الاغ از جنس بلغم است.

2-- گیاهان: در گیاهان وجود عناصر چهارگانه ارکان را با خوردن یا لمس آنها به وضوح می بینیم. گیاهانی را که خوردن و حتی لمس آنها موجب گرمی و تشنگی فوری شده ویا حتی با تکرار در آنها در بدن ایجاد خارش و سوزش می شوند گرم و خشک می گوئیم.

گیاهانی را که خوردن آنها موجب ایجاد گرمی می شوند گیاهان گرم و تر می گوئیم.

گیاهانی را که موجب رفع حرارت بدن شده و رفع تشنگی می کنند سرد و تر می نامیم

گیاهانی را که از گرمی بدن می کاهند اما تشنگی را برطرف نمی کنند و با تکرار آنها در بدن ایجاد خشکی و لاغری می شوند سرد و خشک می گوئیم.

در مجموع، عناصر گرم و خشک را صفرازا ، گرم و تر را مولد خون و سرد و خشک را سودازا و سرد و تر را بلغم زا نامگذاری می کنیم.

نکته: مزاج خیار قدیم با مزاج خیار های الان فرق دارد، قبلاً مزاج گندم معتدل بود اما الان پوستش را گرفتند و موقع آرد کردن چون با ضربات زیاد و برقی انجام می دهند لذا مزاج صنعتی به وجود آمده است و سردی آن بیشتر شده است در حالی که در قدیم آسیاب بود و ضربات زیادی را بر مولکول های گندم وارد نمی کردند.

3-- فصول:

بهار ، گرم و تر است

تابستان ، گرم و خشک است

پاییز ، سرد و خشک است

زمستان ، سرد و تر است

4-- ساعات شبانه روز:

صبح : گرم و تر - بهاری

ظهر : گرم و خشک - تابستانی

عصر : سرد و خشک - پاییزی 

شب : سرد و تر - زمستانی

5-- سن ها: انسان در سنین مختلف مزاجهای مختلفی دارد:

-مرحله رشد و نمو (از تولد تا 30 سالگی ) دارای مزاج گرم و تر است

-مرحله جوانی (30 تا 35 سالگی ) مزاج گرم و خشک است

-مرحله میانسالی یا کهولت (35 تا 60 سالگی ) مزاج سرد و خشک است

-مرحله پیری (بعد از 60 سالگی ) مزاج سرد و تر است

6-- انواع مزه ها: 

مزه شیرین : گرم و تر 

تلخی و شوری و تندی : گرم و خشک

ترشی : سرد و خشک

بی مزه و گس مزه : سرد و تر 

7-- مزاج عضوی: هر عضوی در بدن یک مزاج مخصوص به خود دارد مثلاً: مغز سرد و تر / استخوان و مو سرد و خشک/ چربی سرد و تر / قلب گرم و خشک / ریه گرم و تر می باشند

8-- مزاج جنسیتی: جنس مذکر نسبت به جنس مونث گرم تر است . 

9-- مزاج مکان ها:

مناطق کوهستانی : سرد و خشک

مناطق بیابانی : گرم و خشک 

مناطق کنار دریا : سرد و تر 

مناطق جنگلی : گرم و تر